Naar Zweden?

Nederland levert z’n burgers wel heel makkelijk uit


Deze maand beslist minister van justitie Donner over het lot van Eurotop-demonstrant Maarten Blok (23): wordt hij aan Zweden uitgeleverd of niet? 

Door Wendy Koops / Fotografie: Jeroen van Loon


“De beste kattenoppas van Amsterdam is straks weg,” zegt Erica Sant (48) met een warme blik naar haar zoon. Twee katten vlijen zich tegen hem aan. “Maar daar gaat het natuurlijk niet om.” De juriste weet precies waar het wel om gaat: Nederland zou niet klakkeloos moeten uitleveren, maar zou het land dat daartoe verzoekt om bewijsmateriaal moeten vragen. “De zwaarste aanklacht tegen Maarten is zware mishandeling van een politieagent en dat kunnen ze niet hard maken. Er zijn nauwelijks bewijzen en voor zover ze er zijn, spreken ze elkaar tegen.” Steungroep Maarten heeft beeldmateriaal en getuigen verzameld die aannemelijk maken dat hij onschuldig is. Maar omdat Nederland een uitleveringsverdrag heeft getekend, wordt de zaak niet inhoudelijk bekeken. 

Wat heeft Maarten Blok misdaan dat Zweden hem wil hebben? In juni 2001 toog hij naar het Zweedse Göteborg om te demonstreren tegen de Eurotop. De door de gemeente aangewezen school waar hij met nog zo’n vijfhonderd anderen overnachtte, werd met behulp van containers afgesloten. “We dachten dat het tijdelijk zou zijn: George Bush kwam rond die tijd in Göteborg aan en we dachten dat ze er voor wilden zorgen dat de route die hij nam niet zou worden geblokkeerd.” Na de hele dag te zijn ingesloten, besloot Blok te ontsnappen door over één van de containers te klimmen. “Toen ik eenmaal boven stond, heb ik anderen geholpen om op de container te komen, tot een agent zei dat ik terug moest.” Een moment later had hij vier agenten in zijn nek en lag hij op de grond. Zijn vriendin heeft het allemaal gezien. “Ze dacht dat ik dood was, omdat ik een half uur lang heel stil lag. Die agenten schreeuwden tegen me dat ik niet mocht bewegen.” Na zijn arrestatie reisde Blok terug naar Nederland.

Ruim twee jaar geleden kwam het Zweedse verzoek om uitlevering. Ondertussen mag Blok niet naar het buitenland voor een vakantie of een bezoek aan zijn grootouders in Frankrijk. Maarten Blok constateert: “Of je nu schuldig bent of niet, in afwachting van je uitlevering word je indirect al gestraft doordat je in je bewegingsvrijheid wordt beperkt. Het ergste is misschien wel dat je niet echt je leven kunt gaan plannen. Je weet niet hoe lang je hier nog bent, dus je kunt bijvoorbeeld niet aan een studie beginnen.”
Daarnaast loopt hij tegen allerlei vervelende dingen aan, doordat hij zijn paspoort bij justitie heeft moeten inleveren. “Zonder legitimatiebewijs kun je heel veel dingen niet regelen. Als justitie me een aangetekende brief stuurt, kan ik hem niet ophalen - omdat ik geen legitimatiebewijs heb.”

Nu werkt Blok bij fietsenmaker ’t Mannetje in Amsterdam, maar eerder had Blok problemen met het vinden van werk: “Zonder kopie van een geldig legitimatiebewijs mag een werkgever je officieel niet betalen. Wat ik al zei, het is indirect al een straf om uitgeleverd te gaan worden. Dat is natuurlijk de wereld op zijn kop. Je moet iemand pas bestraffen als er bewijs is.”

Blok, inmiddels bijna een juridisch deskundige, legt uit dat normaal gesproken de rechtbank rechtspreekt. “Maar in een uitleveringszaak is het de minister die beslist. De rechtbank kijkt alleen maar of het technisch gezien mogelijk is om iemand uit te leveren en geeft daarin een niet-bindend advies aan de minister.” En deze minister Donner lijkt niet geneigd te zijn om de zaak van Blok inhoudelijk te bekijken, ondanks de ludieke actie van Steungroep Maarten van afgelopen december. Om het dilemma waarvoor Blok in Göteborg stond duidelijk te maken, plaatsten zij een container voor Donners deur. “Wat zou u hebben gedaan?” was de vraag die ze hem stelden.
Sinds hij begin juni vorig jaar plotseling werd gearresteerd, heeft hij last van stressverschijnselen: rugklachten, moeite met concentreren. ‘Voor mijn gevoel was net die periode dat ik elk moment van straat gepikt zou kunnen worden een beetje voorbij. Mijn advocaat had contact gehad met de Zweedse openbaar aanklager en de Nederlandse justitie en aangegeven dat ik me vrijwillig wilde melden en toen gebeurde het opeens toch. Dat was heel bizar.’

Bloks moeder schreef brieven aan diverse politici, maar ze voelt zich weinig serieus genomen: alleen Jan de Wit van de Socialistische Partij heeft in de Tweede Kamer vragen over de zaak gesteld. Nee, dan de inzet van de jongeren van Steungroep Maarten. Zij reisden naar Zweden om bewijsmateriaal te verzamelen en aandacht voor de zaak te vragen, bedachten acties, maakten korte documentaires en organiseerden benefieten. Deze maand vertonen ze overal in het land de laatste film van Lukas Moodysson, bekend van Together (2000) en Lilya 4-ever (2002). Moodysson maakte de documentaire Terrorister – en film om dom dömda (2003) (Terroristen - de kinderen die zij veroordeelden) samen met Stefan Jarl. De film krijgt geen release in Nederland, maar wordt met toestemming van de makers in besloten kring vertoond, mits geen entree wordt geheven. Afgelopen zondag was de eerste vertoning, waarbij het enigszins preken voor eigen parochie was: de meeste aanwezigen waren al met de zaak bekend. Veel mensen waren wel geschokt door de hoge straffen (Blok hangt zo’n anderhalf jaar cel boven het hoofd) en het feit dat er tijdens de processen met bewijsmateriaal was geknoeid.

De kans dat Donner nog zal worden overtuigd is klein. Blok gaat ervan uit dat hij in Zweden veroordeeld wordt: “De advocaat in Zweden heeft me gewaarschuwd dat in andere zaken mensen die hun onschuld konden bewijzen alsnog veroordeeld werden.” Toch vindt Blok dat de inspanningen van Steungroep Maarten niet voor niets zijn. “Het is vervelend om steeds te wachten, maar ondertussen zijn er met betrekking tot dit onderwerp ontwikkelingen geweest in Zweden. De politiechef is aangeklaagd omdat de bezetting van de school door de ombudsman als onrechtmatig wordt beschouwd en de media gaan veel dieper in op de gebeurtenissen. Er is ook al wat aandacht geweest voor mijn zaak. Als overal melding wordt gemaakt van de onterechtheid van mijn rechtsgang, dan maakt de rechtbank in Göteborg zichzelf volkomen belachelijk.’

Informatie over deze zaak is te vinden op: www.steunmaarten.org