In de zomer van 2001 hebben de kritici het voor het uitkiezen. Een internationale milieukonferentie in Bonn, een G8-bijeenkomst in Genua of een EU-top in Göteborg. Een 20 tot 40-duizend mensen reizen af naar de laatst genoemde uithoek van Europa om hun stem te laten horen. Ook vanuit Nederland gaan er een aantal delegaties alsmede de reizende koks van de aktieveldkeuken Rampenplan.

Rampenplan had een officiele uitnodiging op zak van de gemeente om te komen koken op een van de plekken die was verhuurd aan de mensen die naar Göteborg zouden komen voor de tegenkonferenties en demonstraties. Bij het overschrijden van de grens werd de eerste krant uit Zweden opengeslagen. De Rampenplanners mochten al wat van de hetzerige sfeer proeven zoals die mede door de regionale krant, de Göteborgs Posten, gecreeerd werd. Pagina na pagina ging het erover wie de aansprakelijke zou zijn voor de vernielingen. Hoe zat het met die gemeentelijke scholen? Wat als ze gesloopt zouden worden? In de goede scandinavische journalistieke traditie werd al bij voorbaat van uitgegaan dat er vernielingen zouden komen. Alleen de financiele schuldvraag moest nog opgeklaard worden.

Hvitfeldska

Een van de belangrijkste plekken in de stad voor de demonstranten zou de Hvitfeldska school zijn. Hier konden honderden mensen slapen en zou ook de veldkeuken worden opgezet. Daarnaast waren hier een aantal discussiebijeenkomsten en vergaderingen gepland. In de volgende dagen stonden er enkele demonstraties op het menu, zoals de anti-Bush demo, een demonstratie van de beweging die Zweden weer uit de EU wil hebben en de sinds Amsterdam '97 traditionele mars voor een sociaal Europa. Dit aangevuld met een discussieforum, anti-kapitalistische mars en een ' reclaim the streets'-feest en de tegentop is kompleet.

De verwachtingen voor de demonstraties waren voor Scandinavische begrippen hoog. Waar in Amsterdam 40.000 mensen meeliepen, in Keulen 30.000 en Nice 70.000, verwachtte men in Göteborg 25.000 deelnemers aan de grootste demonstratie.

Een dergelijke mensenmassa valt niet met geweld te kontroleren, vandaar dat men een aantal mensen binnen de politie had aangewezen als intermediair, ‘sociocops’ in demonstrantenjargon. Deze intermediairs zouden kontakt houden tussen de organisaties die onder de paraplu van 'GBG2001', de officiele organisator van de evenementen van demonstrantenzijde, verenigd waren.

Al snel bleek dat andere krachten binnen de politie de wind meer mee hadden. De Hvitfeldska-school werd in de ochtend van donderdag de 14e juni omsingeld door ME-ers. De op de school aanwezige personen reageerden in eerste instantie lakoniek. Er waren zelfs nog mensen die even 'uitbraken' om naar de bakker te gaan en weer terugkeerden totdat de linies gesloten gingen worden. Ook werden er pogingen gedaan te praten met de politieorganisatoren, helaas met weinig succes.

Met de komst van containers veranderde de sfeer. De politie begon het terrein te omsingelen met deze containers waardoor men met minder manschappen het terrein langduriger afgesloten kon houden. Leek het er eerst op dat de politie een misplaatst plaagstootje wilde uitdelen door de mensen weg te houden bij de anti-Bushdemonstratie, nu werd wel duidelijk dat andere intenties een rol speelden.

Zoals het de aktivistenkringen betaamt werden er discussies op het schoolplein gehouden wat te doen met de situatie. Een van de vele voorstellen was om te proberen en bloc het terrein te verlaten op een geweldloze manier. (Diegene die dit voorstelde werd later overigens vervolgd voor het aanzetten/leiding geven tot/aan gewelddadig oproer. De oorspronkelijke eis van 3 ½ jaar gevangenisstraf werd uiteindelijk niet toegekend en hij is na anderhalve maand cel vrijgelaten.) 

De politie kon de 'uitbraak' niet waarderen en sommeerde eenieder terug te gaan. De hieropvolgende pogingen van een groep ‘michelinmannetjes’, de zogenaamde Witte Overalls, de hekken bij de uitgang om te krijgen werden met enthousiast geknuppel van politiezijde ontvangen. Uiteindelijk werkte de politie zelfs mee om het hek weg te krijgen zodat men over de wegvluchtenden heen kon chargeren. De vlam sloeg in de pan en een deel van de mensen probeerden zich te verdedigen door het gooien met van alles dat voorhanden was.

Er was weinig meer over van de geweldloze aanpak. Het plaatsen van de containers deed de mensen binnen zowel als buiten zich herorienteren op de politie. De kollektieve woede die werd opgewekt zou zich de dagen erna nog een aantal malen manifesteren.

Na een militaristische bestorming van het schoolterrein werden mensen massaal gearresteerd. Vragen en weerwoorden werden afgedaan met het laten vieren van de honden, camera's moesten stoppen met filmen en de totale controle trad in. Totale controle? Niet helemaal. In de school had zich nog een groepje verschanst. Typerend voor de paranoide oorlogshouding bij de politie was de bespreking van het feit dat men wel eens zou kunnen gaan knutselen met de voorraden in het scheikundelokaal. Ook ontbrak de controle buiten het terrein alwaar zich boze sympathisanten hadden verzameld die uitbraakpogingen ondersteunden. Deze mensen waren gedurende de volledig vreedzame demonstratie tegen Bush op de hoogte gekomen van de gebeurtenissen rond de Hvitfeldska en kwamen dit met eigen ogen aanschouwen.

De arrestanten werden afgevoerd naar het hoofdbureau van politie en daar gedurende de nacht in stadsbussen vastgehouden. Iedereen was verdacht van deelname aan een gewelddadig oproer, zelfs de terreinbeheerders van GBG2001 en de koks van Rampenplan die lustig waren doorgegaan met afwassen en opruimen gedurende het gehele gebeuren.

De volgende ochtend werd de grote massa vrijgelaten. Niemand mocht het terrein van de Hvitfeldska-school op om spullen op te halen. De politie gaf als reden dat ze te weinig manschappen hadden omdat 'jullie elders in de stad er zo'n puinhoop van aan het maken waren'.

Avenyen

Inderdaad waren elders in de stad rellen uitgebroken nadat de politie een in aanvang rustige en geweldloze tocht naar de plaats waar de eurotop werd gehouden probeerde terug te dringen en te splitsen. In korte tijd kwam de woede over de gebeurtenissen van de afgelopen tijd naar buiten en werd er door delen van de demonstratie fel gereageerd. De politie dreef de groep terug de binnenstad en de winkelstraat Avenyen in. De beelden van gesloopte multinationale bedrijven gingen de wereld over. Volgens ooggetuigen was de daadwerkelijk reagerende en stenengooiende groep slechts 200 mensen klein, waarvan 40 als voortrekkers. Onder deze waren naar alle waarschijnlijkheid ook de nodige politieprovokateurs, aldus onder andere journalist Arne Johansson, die een stenengooier door de politielinies zag verdwijnen nadat hij zijn identiteitskaart had getoond. Andere getuigen hebben vergelijkbare situaties gezien.

Later op de middag werd het terrein van de Hvitfeldska alsnog vrijgegeven. Rampenplan kon de keuken ophalen en inpakken. Ondertussen probeerden ze een nieuwe uitnodiging voor het koken in een andere school te krijgen. Van gemeentelijke zijde werd hier lakoniek over gedaan, 'het helpt je toch niet'. De macht in de stad lag ondertussen in andere handen.

De keuken en de EHBO-post werd naar een kleinere school verplaatst, de Schillerska. Deze school was in het klein de rol gaan vervullen die de Hvitfeldska was toebedeeld. Alhier werden weer maaltijden bereid en ontheemde demonstranten trokken deze kant op om een slaapplaats te krijgen.

Schietpartij

Niet alleen de demonstranten en de politie waren overstuur van het gebeuren. Ook de stemming onder de Göteborgenaren was geladen. Nazistisch georienteerde jongeren gingen in deze sfeer de straat op om de demonstranten een lesje te leren. Bij het Reclaim the Streets-feest van de vrijdagavond kwam het tot botsingen. In de rel die hierop volgde, werden drie mensen in het Vasapark door de politie neergeschoten waaronder Hannes Westberg. Het zou het laatste publieke geweld van demonstrantenzijde zijn, echter niet van de politie.

Op zaterdagmiddag trok een grote demonstratie van de organisatie 'Zweden uit de EU' door de stad. Een uitermate geslaagde demonstratie die nauwelijks interessant werd gevonden door de media omdat er geen geweld bij te pas kwam.

Het einde blijkt geen einde, Jaerntorget en de Schillerska

Voor de meeste demonstranten was het over, men vertrok de stad uit of naar huis. Er werd nog voor een laatste spontane aktie tegen het politiegeweld opgeroepen. Ad hoc werd er besloten om de verzamelen op Jaerntorget. De groep werd ingesloten en moest ter plaatse blijven. Alle aandacht ging naar deze groep wat de politie de handen vrijgaf voor een laatste klap, de ultieme wraak op het feit dat zij de situatie niet in de hand konden houden. Als slachtoffers werden de mensen in de Schillerska-school uitgekozen. Naast de al genoemde Rampenplankeuken was hier de EHBO gevestigd en hadden de 'veldbiologen' er hun slaapplaats.

De school werd omsingeld door ME-ers met getrokken pistool. Verwonderde aktivisten die over een muurtje heen keken, werden onder schot genomen. Terugspringen hielp niet veel: Op een binnenplaats aangekomen viel te zien dat er door het hele trappenhuis een speciale gebivakmutste eenheid liep met automatische wapens. Iedereen werd onder schot genomen en in een aantal gevallen met grof geweld de trap af geholpen. Een honderttal mensen werd afgevoerd naar het voorplein waar men op de grond moest liggen met de handen in de nek. Jassen moesten open zodat het lichaam dichter bij de natte en koude grond kwam. In die situatie werden de buitenlanders anderhalf tot twee uur vastgehouden. De Zweden werden na een uur vrijgelaten. De rest van de nacht moesten de buitenlanders in een bus doorbrengen. 's Ochtends werden ze in een hoek opgesteld en hen werd gezegd dat ze weg konden. Met de lichaamshouding maakten ze wel duidelijk dat ze onmiddelijk zouden gaan slaan als iemand zich zou bewegen. Dit initimidatiespelletje duurde even. Bij vertrek wisten de murwgeterroriseerde arrestanten zich de situatie weer meester te maken en kregen het voor elkaar de afdruipende eenheid met hoongelach uitgeleide te doen. De Duitse terroristen, naar later bleek het argument voor de inval, werden uiteraard niet gevonden.

Niet veel later zou de politie in Genua dit scenario van onder valse voorwendselen binnenvallen en wraak nemen nogmaals afdraaien, maar dan in extreme vorm. Vanaf een brancard is het moeilijk de politie weg te honen, moet daar gedacht zijn.